اوستاد هاشم طرلان
شاعیرلرمجلسینین سون یادیگارلاريندان :
اوستاد هاشم طرلان
رضا همراز
ازلدن آرزیم دیر هر اثریمده
وطن له قلمیم جولانا گلسین
بو اوز شعاریمدیر سوز دفتریمده
اونا گلن قادا طرلانا گلسین.
هله ده اوز شیرین قلمی و داورانیشی ایله بیر چوخ اورک لری سئویندیریب؛ اورک لرده یئرسالان اوستاد سید هاشم حسن زاده ادبیات عالمینده داها چوخ هاشیم طرلان آدی ایله تانینمیشدیر. بو قوجامان و ذووقولو شاعیر؛ یازار و مبارز انسان گونش ایلی 1302 ینجی ایل باکی شهرینده آنادان اولوب؛ اورادا تحصیل آلیب آنجاق هله 15 یاشلی بیر گنج ایدی کی اوز آتا – بابا یوردلاری اولان بوتای آذربایجانا کوچموشلر. اوستاد هاشیم طرلانین عائله سی سارابین یاخینلیغیندا «زنگیل آباد» یا خود زنگی آوا -کندیده اوتوراق ائتمک ائدیرلر. گنج هاشیم گیلین کندلرینین وضعیتی رفاهی باخیمیندان؛ سو باخیمیندان و اکین – بیچین باخیمیندان بیر اوقدر جانا سینر اولماسینا گوره؛ کند اهلی بیر تیکه چورک تاپماق ایچون اویان - بویانا کوچمه مجبوریتینده اولموش و بونلارلا برابر میر هاشیم گیلین ده عائله لری باکی دئیه؛ او شهره کوچمه قراینا گلیرلر. او ائله ان کیچیک لیک چاغلاریندان شعره ماراق گوستریب اوز اوشاق لیق دونیا سیندا بیر شئی لرده یازارمیش. اوگونکو گنج میر هاشیم حسن زاده نین ایلک شعری باکی دا چاپ اولان «پیوتر» درگی سینده ماراقلا چاپ اولدوقدا شاعیره یامان احساس ال وئریر. آنجاق اونلار 1938 ینجی ایل باکیدان الوداع ائده رک؛ بو تای آذربایجانا گلیرلر.
1320 ینجی ایل لرده باش وئرن حادثه لر سبب اولور شاعیریمیزین دونیا گوروشو گونو - گوندن آرتیب سیاسی - اجتماعی گوروشلری ده داها آرتیق اوزه چیخسین. او ائله همین ایللردن باشلایاراق میللی حوکومتین ایش باشینا گلمه سینه قدر اوز شعرلرین او دوورون قزئت و درگی لرینه گوندریب چاپ اولماسینین شاهیدی اولور. او گونده لیک و درگی لردن کی شاعیریمیزین شعرلرین چاپ ائدیردی لر آذربایجان؛ آزاد ملت؛ وطن یولوندا؛ خاور نو؛ و سایر بو کیمی درگی لری گوسترمک اولار. غریبه دیر کی او هله بو ایللر تهراندا یاشاییردی آنجاق میللی حوکومتین تملی قورولاندا او یئنه آذربایجانا دونوب اور آتشین شعرلری ایله قانلاری جوشدورماغا باشلاییر. شاعیر میللی حوکومتین یاراتدیغی شاعیرلر محلسینین ان چالیشقان اییه لریندن اولوب حتی بیر سیرا شعرلری شاعیرلر مجلسی مجموعه سینده باشقا شاعیرلرله چاپ اولماق امکانی تاپیر. اوستاد هاشیم طرلان بو زامانلار خالقینین اوره ینده یئر ائدیب گونو گوندن پارلاییر. شاعیریمیزین اوچ پارچا شعری شاعیرلر مجلسی مجموعه سینن 305-306 ینجی صحیفه لرینده «سید هاشم حسن زاده» امضا سی ایله چاپ اولموشدور. نه یازیق کی 1325 ینجی ایل قولدور شاه رژیمینین نیرولارینین باسقین لاری سبب اولور شاعیر یاخالانیب خالقینین قوللوغوندا اولماق جرمی ایله بیر نئچه ایل حبسه معروض قالسین. احساسلی شاعیر حبس دورون باشا چاتدیردیقدا یئنه امپریالیزم علیهینه مبارزه سینه دوام ائتدیریب رحمتلی بهزاد بهزادی نین مدیریتی ایله چاپ اولان «بشیر آینده» و هابئله محمد علی افراشته نین تشیثی ایله چاپ اولان «چلنگر» درکی سینده آتشین شعر و مقاله لر یازیب یئنه اوخوجو کوتله سینین طرفیندن ماراقلا آلقیشلانیر.
آی دولانیب؛ ایل دولانیب میللی حوکومتین یادیگارلارینین همت لری ایله بیر سیرا قلم اییه لری بیر یئره توپلانیب «دوستلار گوروشو» عنوانی ایله اوز یازی - پوزولارین بیر بیر له رینه اوخویورلار. آنجاق اوستاد هاشیم طرلاندا بو ییغینجاغا چاغیریلیب؛ اورادا اشتراک ائدیب باشقا دوستلاری ایله بیرگه آنادیل لرینین انکشافیندا اللریندن گلن و قوللاریندان قوپانی اسیرگه میرلر.
اوستادین چاغداش تاریخیمیزه ماراغی داها چوخ اولموشدور. بلکه بودا بوگونکو نسلیمیزین شانسیندان دیر. نییه کی او همه شه چالیشمیشدیر تاریخیمیزین گیزلی صحیفه لرین گنج لره آیدین لاتسین. اورنک اولاراق زینب پاشا حرکاتین آشاغیداکی شعرده گورون او نه گوزل؛ عین حالدا مهارت له قلمه آلمیشدیر:
طبیعتین قهری توتدو دوورانی
گویلر آغلامادی یاغیش یاغمادی
سیخدی پنجه سینده آذربایجانی
قاچدی ائللریمین آغزینین دادی
والی امر ائیله دی یوللار سولاندی
تاخیل کاروانلاری باش آلدی گئتدی
تهراندا تاخیلدان آنبار قالاندی
تبریزین گوزلرین یاش آلدی گئتدی
جماعت اللرین آچدی گویلره
آنالار دوشونه باخدی وای دئدی
باهالیق یول آچدی کنده ؛ شهره
محتکیر نه یاندی نه ده کویندی
بیر کوچه باشیندا اوجا بوی آرواد
ساریلیب بئلینه کوهنه چادراسین
باخیشیندا غضب؛ ایچینده فریاد
باسیبدیر باغرینا جیگر پاراسین
قاشلاری چاتیلدی اوریینده کوز
گلین آی قادین لار بسدیر اوساندیق
اوغرولار؛ اییرلر دولانیر دوم – دوز
بیز ایسه اونلارین اودونا یاندیق
یالواریب یاخارماق یاراشمیر بیزه
نه یه یوخسوللارا بو دونیا دار دیر؟
گلین اعلام ائدک بو گون تبریزه
بیزیم ده یاشاماق حاقیمیز واردیر
قاپیلار دیوارا سویکندی بیر – بیر
گلدیلر قادینلار آچیلدی مطلب
ازدهام الیندن کوچه تیتره ییر
کوکره ییب غضبله دانیشیر زینب
-گلین یوردو بیزی بو آجلیق؛ دوزوم
تاخیل آنبارلاری گوزلردن ایراق
بودور آی قادین لار سیزه سون سوزوم
چاره قیلمالی ییق اولک یا قالاق
توتغون باخیشلاری دوندو سئوینجه
فرحلی آلقیشلار داغلاری چاپدی
باخیشلار اوینادی اینجه دن اینجه
قادینلار اوزونو زینب ده تاپدی
آتیلدی آددیملار؛ ایلکین بیر قدم
هوا صاف گونش صاف گوی ده دوم دورو
غیرت دامارلاری پولاددان موحکم
زینب امر ائیله دی بازارا دوغرو
کوچه لر تیتره دی دویغولار اسدی
بو خبر داغلارین گوزونده سوندو
یول بویو ائشیدن ؛ بیلن تلسدی
قادین لارین سایی اوردویا دوندو
کوچه لر دار گلیر اوردویا زینب -
باخیر قادینلارا مغرور آن – با- آن
بعضیلر سوروشور بو کیمدیر عجب؟
نر کیمی باغیریر قلبینده توفان
بعضیسی دیلله نیر بو غوغا نه دیر؟
هاچان رحمت اولوب توخلاردان آجا؟
نه بیلسین قاباقدا بیر آسلان گئدیر
غیرتی؛ منلیگی داغلاردان اوجا
باخ بورا آنباردیر؛ تاخیللی – دنلی
آجلارین کروانی تاپدی اقبالین
صاحبی دونبا گوز؛ کوره یی ائنلی
کروانی گورن تک ایتیردی عاغلین
قاپیسی قیفیللی ، چپرلی آنبار
اوزاقدان گوز وورور؛ چاغیریر گلین
زینبین امریندن تیتره دی داغلار
چیر پین قاپیلاری ؛ قالخین ؛ یوکسلین
قیفیللار؛ چپرلر آچیلدی در حال
قاپیلار چیرپیلدی تالاندی بیر - بیر
آجلارین گوزونده گولن بو اقبال
زینبین قلبینه جالاندی بیر - بیر
تاخیلین عطری ایله بوروندو اطراف
آنبارا یوروشلر باش آلدی گئتدی
هامینین قلبینده اولسادا انصاف
یئنه ده آنبارلار بوشالدی گئتدی
هیجان اضطراب قونوب عرصه یه
آجلارین قلبینده اوتن بو آنلار
فرصتی الیندن وئرمه سین دئیه
آرادان چخیردی یوکون توتانلار
مین کیشی غیرتی آسیب تئلیندن
تبریزی زار گوردو اوساندی زینب
تاریخین گوزونده چادرا بئلینده
پاشالیق عنوانین قازاندی زینب
زینبین باخیشی اوچوشو قارتال
عملی کونلونون زیروه سی اولدو
دئدیم قوی قلمیم اوتورماسین لال
بو قیسا شعریمله آرزوم دورولدو
گوردویونوز کیمی اونون قلمی سو کیمی آخیب ؛ یاغ کیمی سوزولور. بو جانلی تاریخیمیزین ادبیاتا نه قدر هوسی اولورسا؛ دئدیمیز کیمی چاغداش تاریخیمیزده ده اوندان اوسته لیک دیر. شاعیر هاشیم طرلانین مین لر صحیفه شعرلری ایله برابر؛ مینلر صحیفه ده تاریخیمیزه عاید یازی لاری اولموشدور. بو یازی لاردا او یئری گلمیشکن خالق قهرمانلاریمیزلا برابر عالیم لریمیزین آدین حورمت له چکمیشدیر کی بونلاری گوسترمک مومکون دور : شیخ محمد خیابانی ؛ صفر قهرمانیان ؛ دده قورقود ؛ تئللی زری ؛ حبیب ساهر ؛ حکیم محمد هیدجی و ...
اوستادین سیزه نیسگیل ائتدییم بیر شعری شانلی مشروطه انقلابینین نائلیت لریندن بیریسی اولان تئللی زری یه عاید بورادا سیزه تقدیم اولور:
سیغال وئردی شوخ تئلینه تئللی زری
فیشنگ آسدی شوخ بئلینه تئللی زری
شالوار گئییب پاپاق قویدو بیرده باخدی
اینانمادی گوزلرینه تئللی زری
بیر قیز ایکن اوغلان اولدو بیر آنلیقدا
توفنگ آلدی مرد الینه تئللی زری
کیشی لرله ستارخانین اوردوسوندا
عسگر اولدو اوز مئیلینه تئللی زری
هوجوم واختی دویوشلرده دوشمن اوسته
اوخشاییردی داغ سئلینه تئللی زری
وطن عشقی اوره یینده بوی آتدیقجا
وورولموشدو ائللرینه تئللی زری
سنگر بویو یورودوکجه دوشمن لرین
اود ووروردو تملینه تئللی زری
او ؛ یاندی ؛ هم یاندیران دوزدور دئسم
- اود پارچاسی بو گلینه تئللی زری
او دوشمنین گولله سی ایله یارالاندی
سجده قیلدی اوز ائلینه تئللی زری
سنگر دوستو دهشت ایله باخیب گوردو
دونوب پاییز خزلینه تئللی زری
آه قارداشیم یارالاندین ؟
یاخین گلمه !
باخدی گویده آل گونشه تئللی زری
اوتوب کئچن گونلرینه سالدی نظر
اوز عومرونون ازلینه تئللی زری
بیر آه چکدی دئدی قارداش ده سردارا
گئدیر ماه عسلینه تئللی زری
گلدی سردار تئللی زری دئدی من بیر قیزام
واردیم اوغلان میثالینا تئللی زری
یئنه بیر آه گوزلرینی یوموب اوچدو
ابدییت منزلینه تئللی زری...
اوستاد هله لیک صابر آدلی ادبی درنگین بیر آغ ساققالی کیمی گنج لرین شعرلرینین الک - قلبیر ائتمه سینده اونملی رول اویناییر . بونلار لا برابر او اوشاق ادبیاتیمیزدادا چوخلو تجربه لره مالیک اولوب ؛ بیر دفتری ده ایشیق اوزونه چیخمیشدیر.
شاعیرین دوستلارینین دیلی جه دئسک هاشیم عمی نین بو گونه قدر یاینلاندیغی اثرلرین بئله سیرا لاماق اولار :
1- آلاولو شعرلر ( شعر توپلوسو ) نشر نوپا – 1358
2- دورنالار گلنده ( شعر توپلوسو ) نشر مینا – 1377
3- آراز گولور ( شعر توپلوسو – باشقا شاعیرلرله بیرگه ) باکی1378
4- یولچو یولدا گرک ( شعر توپلوسو ) مینا 1383
5- گوموشو پئنجک ( آجیلی – شیرینلی خاطیره لر )- بیرینجی جلد 1387 – فیروزان
6- زیروه ده گونش ( شعر توپلوسو ) نشر فیروزان 1388
من رضا همراز صاحب این وبلاگ تاکنون حدود پانصد مقاله بلند و کوتاه به دو زبان ترکی و فارسی نوشته ، در چندین کنگره حضور یافته ،چندین کتاب ام چاپ و نشر شده اند و چندین کتاب چاپ نشده و یا آماده چاپ دارم .ایمیل من چنین هست: